داروهای بیولوژیک چیست؟ جدیدترین درمان سرطان و بیماری‌های خودایمنی

• دسته بندی: اطلاعات دارویی / دانستنی های پزشکی

داروهای بیولوژیک، فرآورده‌های دارویی حاصل از ارگانیسم‌های زنده هستند که با هدف‌گیری دقیق مولکولی، درمان بیماری‌های صعب‌العلاج مانند سرطان و اختلالات خودایمنی را ممکن ساخته‌اند. برخلاف داروهای شیمیایی سنتی، این مولکول‌های پیچیده به طور مستقیم روی گیرنده خاص یا پروتئین معیوب اثر می‌گذارند و با کمترین آسیب به بافت‌های سالم، تاثیر درمانی را تا سه برابر در برخی کیس‌های بالینی افزایش داده‌اند. این انقلاب در پزشکی، مدیون مهندسی ژنتیک و فناوری DNA نوترکیب است که افق‌های جدیدی را پیش روی بیماران گشوده است.

چرا داروهای بیولوژیک درمان‌ها را در پزشکی مدرن متحول نموده‌اند؟ 

داروهای بیولوژیک چه تفاوتی با داروهای شیمیایی دارند؟

داروهای بیولوژیک از منابع زنده مثل باکتری، مخمر، سلول‌های پستانداران استخراج می‌شوند، در حالی که داروهای شیمیایی سنتتیک هستند. یک داروی شیمیایی مثل آسپیرین، ساختاری ساده و کوچک داشته و فرمول آن ثابت است. اما داروهای بیولوژیک، مولکول‌های درشت و بسیار پیچیده‌ای از جنس پروتئین، قند یا اسیدهای نوکلئیک هستند. تولید این داروها نیازمند تکنولوژی بسیار پیشرفته‌ای است که در آن کد ژنتیکی یک سلول دستکاری می‌شود تا پروتئین مورد نظر را تولید نماید.

تفاوت‌ها در ساختار و عملکرد

یکی از دلایل اصلی که این داروها انقلابی محسوب می‌شوند، انتخابی بودن آن‌هاست. داروهای شیمیایی اغلب به صورت سیستمیک عمل می‌کنند و ممکن است به سلول‌های سالم آسیب بزنند مثل ریزش مو در شیمی‌درمانی سنتی. اما در مقابل، داروهای بیولوژیک مانند یک کلید اختصاصی برای یک قفل خاص طراحی شده‌اند. این قفل می‌تواند یک گیرنده روی سلول سرطانی یا یک واسطه التهابی در خون باشد.

مهندسی ژنتیک چگونه بیماری را درمان می‌کند؟

داروهای بیولوژیک با دخالت در مسیرهای سیگنالینگ سلولی، جلوی پیشرفت بیماری را در نطفه می‌گیرند. این داروها اغلب به صورت آنتی‌بادی‌های مونوکلونال (Monoclonal Antibodies) طراحی می‌شوند.

نمایید کنید سیستم ایمنی بدن شما سربازانی دارد که مهاجمان را شناسایی می‌کنند. دانشمندان با مهندسی ژنتیک، این سربازها را در آزمایشگاه شبیه‌سازی نموده و آن‌ها را برای حمله به اهداف بسیار خاص آموزش می‌دهند.

• مسدود کردن سیگنال رشد: در سرطان‌ها، این داروها گیرنده‌هایی را که به سلول دستور تقسیم می‌دهند، بلوکه می‌کنند.

• نشانه گذاری برای نابودی: داروهای بیولوژیک به سلول بیمار می‌چسبند و مانند یک پرچم، به سیستم ایمنی خودِ فرد علامت می‌دهند که این سلول را نابود کن.

• حامل‌های دارو: گاهی این بیولوژیک‌ها به یک ماده سمی متصل می‌شوند و آن را به طور مستقیم به داخل سلول بیمار می‌برند، بدون اینکه به سلول‌های مجاور آسیب بزنند.

فواید بیولوژیک‌ها در درمان‌های نوین

استفاده از داروهای بیولوژیک جایگزین نیست، بلکه تنها راه نجات برای بسیاری از بیماران است. از مهم‌ترین مزایا آن باید به این موارد اشاره داشت:

• دقت: برخلاف بمباران شیمیایی کل بدن، این داروها فقط بافت هدف را نشانه می‌گیرند.

• کاهش عوارض جانبی: تهوع شدید، ریزش مو و ضعف کلی بدن در مصرف داروهای بیولوژیک به مراتب کمتر از روش‌های قدیمی است.

• کنترل بیماری‌های خاموش: در بیماری‌هایی مثل آرتریت روماتوئید یا پسوریازیس که سیستم ایمنی علیه خود بدن طغیان می‌کند، این داروها ترمز سیستم ایمنی را در نقطه درست می‌کشند.

• افزایش بقای بیماران سرطانی: آمارها نشان می‌دهد در سرطان‌های متاستاتیک (پیشرفته)، استفاده از ایمونوتراپی بیولوژیک طول عمر بیماران را به طرز چشمگیری افزایش داده است.

• تحریک سیستم دفاعی طبیعی: برخی از این داروها به جای حمله مستقیم، سیستم ایمنی خفته بیمار را بیدار می‌کنند تا خود بدن با بیماری بجنگد.

نقش دارو بیولوژیک در درمان بیماری‌های خودایمنی و سرطان

بیشترین کاربرد داروهای بیولوژیک در دو حوزه اصلی پزشکی متمرکز شده است؛ انکولوژی (سرطان‌شناسی) و روماتولوژی.

انکولوژی (سرطان)

تا پیش از ظهور این فناوری، شیمی‌درمانی و رادیوتراپی تنها سلاح‌ها بودند. اما امروز، آنتی‌بادی‌های مونوکلونال توانسته‌اند تومورهایی را که به هیچ درمانی پاسخ نمی‌دادند، کوچک کنند. به عنوان مثال، در سرطان سینه و خون، داروهای بیولوژیک با هدف قرار دادن پروتئین‌های سطح سلول سرطانی (مانند HER2)، از تکثیر آن‌ها جلوگیری می‌نمایند.

بیماران خودایمنی

در بیماری‌هایی مثل ام‌اس (MS)، کرون روده و لوپوس، سیستم ایمنی به اشتباه به بافت‌های خودی حمله می‌کند. داروهای بیولوژیک در اینجا نقش میانجی صلح را دارد. آن‌ها با خنثی کردن سیتوکین‌های التهابی (مثل TNF-alpha)، التهاب را فرو می‌نشانند و از تخریب مفاصل و اندام‌ها جلوگیری می‌کنند. این سطح از کنترل بیماری در تاریخ پزشکی بی‌سابقه بوده است.

راهکاری برای کاهش هزینه‌های داروهای بیولوژیک

یکی از چالش‌های اصلی داروهای بیولوژیک، قیمت بسیار بالای آن‌هاست. اما در سال‌های اخیر، مفهوم بیوسیمیلار همه چیز را تغییر داده است. بیوسیمیلارها کپی ژنریک نیستند، بلکه داروهایی بسیار شبیه به داروی مرجع بیولوژیک هستند که پس از انقضای حق اختراع داروی اصلی تولید می‌شوند. برای خرید قرص جینسو کلیک کنید.

سازمان‌های معتبر نظیر FDA و EMA تایید کرده‌اند که بیوسیمیلارها از نظر تاثیر و بی‌خطر بودن هیچ تفاوتی با داروهای بیولوژیک اصلی ندارند. ورود بیوسیمیلارها به بازار منجر به ایجاد رقابت و کاهش قیمت‌ها شده است، به طوری که بیماران بیشتری در کشورهای در حال توسعه می‌توانند به این درمان‌های نجات‌بخش دسترسی پیدا کنند. توجه داشته باشید که تولید یک بیوسیمیلار همچنان فرآیندی پیچیده و نیازمند تکنولوژی بالاست و با تولید یک قرص ژنریک ساده تفاوت زمین تا آسمان دارد.

آیا داروهای بیولوژیک عوارضی دارند؟

با وجود تمام مزایا، مصرف داروهای بیولوژیک بدون ریسک هم نیست. از آنجا که این داروها سیستم ایمنی را دستخوش تغییر می‌کنند، بدن ممکن است دچار چالش‌هایی شود. مهم‌ترین نگرانی، تضعیف سیستم ایمنی است که فرد را مستعد عفونت‌های فرصت‌طلب مثل سل یا عفونت‌های قارچی می‌کند.

از سوی دیگر، گاهی بدن بیمار علیه خودِ دارو آنتی‌بادی می‌سازد و اثر آن را خنثی می‌کند. واکنش‌های محل تزریق (قرمزی و درد) نیز شایع است. در این راستا، تجویز داروهای بیولوژیک نیازمند کنترل دقیق و مستمر توسط پزشک متخصص است تا تعادل بین درمان بیماری و حفظ ایمنی بدن برقرار بماند. پزشکان قبل از شروع درمان، آزمایش‌های غربالگری دقیقی را برای اطمینان از سلامت بیمار انجام می‌دهند.

این مقاله را از دست ندهید: براتیگا برای درمان سرطان پروستات: راهنمای جامع و کامل

آینده داروهای بیولوژیک چگونه خواهد بود؟

حالت شاهد نسل جدیدی از این داروها هستیم که هوشمندتر شده‌اند. اکنون پژوهشگران روی بیولوژیک‌های خوراکی کار می‌کنند تا بیماران از دردسرهای تزریق رها شوند. به علاوه، ترکیب هوش مصنوعی با مهندسی پروتئین، سرعت کشف داروهای بیولوژیک جدید را ده برابر نموده است.

آینده به سمت پزشکی شخصی‌سازی شده می‌رود؛ جایی که داروی بیولوژیک بر اساس نقشه ژنتیکی منحصر‌به‌فرد شما ساخته می‌شود. این یعنی حداکثر تاثیر با صفر درصد عوارض جانبی. مطالعات بالینی جدید نشان می‌دهد که به زودی واکسن‌های درمانی بیولوژیک برای پیشگیری از عود سرطان به یک استاندارد درمانی تبدیل خواهند شد.

سخن پایانی

در‌ نهایت، وجود داروهای بیولوژیک تنها یک پیشرفت علمی نیست؛ بلکه تغییر پارادایم در نحوه مبارزه انسان با بیماری‌هاست. ما از عصر درمان علائم عبور کرده و به عصر درمان ریشه‌ای رسیده‌ایم. در صورتی که پزشک شما استفاده از این داروها را پیشنهاد نموده است، بدانید که در حال بهره‌گیری از تکنولوژی پزشکی جدید هستید.

با وجود چالش‌های هزینه و نگهداری، قدرتی که این مولکول‌های زنده در مهار سرطان و بیماری‌های خودایمنی از خود نشان داده‌اند، نویدبخش آینده‌ای است که در آن کلمه لاعلاج معنای خود را از دست خواهد داد.

سوالات متداول 

1. آیا داروهای بیولوژیک همان داروهای گیاهی هستند؟ 

خیر، این یک اشتباه است. داروهای گیاهی از عصاره گیاهان گرفته می‌شوند، اما داروهای بیولوژیک حاصل مهندسی ژنتیک پیشرفته روی سلول‌های زنده مثل باکتری یا سلول حیوانی در آزمایشگاه‌های فوق مدرن هستند و ساختار پروتئینی پیچیده‌ای دارند.

2. چرا قیمت داروهای بیولوژیک بسیار گران‌تر از داروهای معمولی است؟ 

فرآیند تحقیق، توسعه و تولید این داروها بسیار زمان‌بر و پیچیده است. نگهداری سلول‌های زنده، خالص‌سازی پروتئین‌ها و شرایط سخت‌گیرانه حمل و نقل (زنجیره سرد)، هزینه‌های تولید را به شدت بالا می‌برد که در قیمت نهایی منعکس می‌شود.

3. آیا مصرف داروهای بیولوژیک باعث درمان قطعی می‌شود؟ 

در بسیاری از موارد، این داروها بیماری را به مرحله خاموشی کامل می‌برند و کیفیت زندگی را به حالت عادی برمی‌گردانند. اگرچه شاید نتوان کلمه درمان قطعی را برای همه بیماری‌ها به کار برد، اما داروهای بیولوژیک بهترین و مؤثرترین گزینه موجود در جهان پزشکی فعلی هستند.

منبع: en.wikipedia.org