رابطه پنهان کمبود ویتامین دی با بیماری‌‌های خودایمنی و اختلالات اعصاب

• دسته بندی: اطلاعات دارویی / دانستنی های پزشکی

کمبود ویتامین یک بحران سیستمیک است که سد دفاعی بدن را علیه خودش می‌شوراند. این ماده در واقع یک نورواستروئید است که با تنظیم سیتوکین‌ها، مانع از حمله سیستم ایمنی به غلاف میلین اعصاب و مفاصل می‌شود. افت سطح این هورمون به زیر 30 نانوگرم در میلی‌لیتر، ریسک ابتلا به ام‌اس (MS)، روماتیسم مفصلی و افسردگی حاد را تا 60% افزایش می‌دهد. برای درمان، اصلاح سطح سرمی از راه مکمل‌های تحت نظر و بازسازی ذخایر کبدی تنها راه پیشگیری از تخریب نورون‌ها و کنترل بیماری‌های خودایمنی است.

رابطه پنهان کمبود ویتامین دی با بیماری‌‌های خودایمنی و اختلالات اعصاب

نقش ویتامین دی در بهبود سیستم ایمنی

 ویتامین دی با فعال‌سازی لنفوسیت‌های T تنظیمی، مانع از واکنش‌های خودایمنی می‌شود. بدون آن، بدن قدرت تشخیص خود از بیگانه را از دست می‌دهد. در سطح مولکولی، کمبود ویتامین دی باعث می‌شود سلول‌های دندریتیک (ارائه دهنده آنتی‌ژن) بیش از حد فعال شده و لنفوسیت‌های مخرب را علیه بافت‌های سالم تحریک کنند.

تحقیقات اخیر در ژورنال Nature نشان می‌دهد که گیرنده‌های ویتامین دی (VDR) تقریبا در تمام سلول‌های ایمنی وجود دارند. وقتی این گیرنده‌ها خالی بمانند، تولید پروتئین‌های ضدالتهابی متوقف شده و مسیر برای بروز بیماری‌های مزمن هموار می‌گردد.

• تنظیم تولید اینترلوکین‌ها: جلوگیری از ترشح مواد شیمیایی که باعث التهاب مفاصل می‌شوند.

• تقویت سد روده‌ای: مانع از ورود سموم به خون که محرک اصلی بیماری‌های خودایمنی هستند.

ارتباط مستقیم کمبود ویتامین دی با بیماری‌های خودایمنی 

کمبود این ویتامین محرک اصلی در بروز و عود بیماری‌هایی نظیر ام‌اس و آرتریت روماتوئید است؛ چرا که توانایی بدن در کنترل التهاب را سلب می‌کند. در بیماری ام‌اس، کمبود ویتامین دی به معنای برداشته شدن ترمز از روی سیستم ایمنی است که منجر به تخریب غلاف میلین (پوشش اعصاب) می‌شود.

آمارها نشان می‌دهند بیمارانی که سطح ویتامین دی آن‌ها بالای 50 ng/mL است، 54% کمتر دچار حملات عصبی می‌شوند. در مورد لوپوس و روماتیسم نیز، این ویتامین نقش محافظتی در برابر تخریب بافت همبند ایفا می‌کند.

تاثیر کمبود ویتامین دی بر سیستم اعصاب و سلامت روان

این ویتامین مسئول سنتز انتقال‌دهنده‌های عصبی مانند دوپامین و سروتونین است؛ کمبود آن مستقیما به زوال عقل، آلزایمر و افسردگی فصلی منجر می‌شود. مغز ما تشنه ویتامین دی است. پروتئین‌های ناقل این ویتامین در نواحی حساس مغز مانند هیپوکامپ (مرکز حافظه) به وفور یافت می‌شوند. کمبود ویتامین دی منجر به کاهش فاکتور رشد عصبی (NGF) شده و ترمیم نورون‌های آسیب‌دیده را مختل می‌کند. این همان نقطه‌ای است که فرد دچار مه مغزی یا افت شدید خلق‌و‌خو می‌شود.

چرا اعصاب به این ماده وابسته است؟

1. محافظت در برابر استرس اکسیداتیو: دفع سموم تولید شده در فعالیت‌های مغزی.

2. تعادل الکترولیت‌ها: تنظیم کلسیم در سلول‌های عصبی برای انتقال پیام‌های فکری.

3. پیشگیری از پلاک‌های آمیلوئید: کاهش ریسک ابتلا به بیماری آلزایمر در سنین بالا.

مهم‌ترین خواص ویتامین دی برای بدن

برای درک اهمیت این هورمون-ویتامین، باید بدانید که بیش از 2000 ژن در بدن تحت فرمان مستقیم آن هستند. در ادامه به مهم‌ترین فواید آن اشاره می‌کنیم:

• تعدیل پاسخ‌های ایمنی: جلوگیری از واکنش‌های آلرژیک و حساسیت‌های بی دلیل سیستم دفاعی.

• ترمیم بافت استخوانی: تسهیل جذب کلسیم و فسفر در روده برای جلوگیری از پوکی استخوان.

• بهبود عملکرد شناختی: افزایش سرعت پردازش اطلاعات در مغز و تمرکز ذهنی.

• تنظیم ترشح انسولین: کمک به پانکراس برای کنترل قند خون و جلوگیری از دیابت نوع یک.

• سلامت قلب و عروق: کاهش ضخامت دیواره رگ‌ها و جلوگیری از فشار خون بالا.

راهکارهای جدید برای جبران کمبود ویتامین دی

درمان با خوردن یک قرص تمام نمی‌شود؛ اصلاح سبک زندگی، استفاده از مکمل‌های نانوامولسیون و مدیریت استرس، مثلث طلایی درمان هستند. در صورتی که دچار کمبود ویتامین دی هستید، نباید بدون تست خون دوزهای بالای 50000 واحدی مصرف کنید. متدولوژی جدید بر Personalized Nutrition تاکید دارد. یعنی دوز مصرفی باید بر اساس وزن، ژنتیک گیرنده‌های VDR و میزان التهاب بدن شما تعیین شود.

1. مکمل یاری هوشمند: استفاده از فرم‌های فعال ویتامین دی (D3) همراه با ویتامین K2 برای هدایت کلسیم به استخوان‌ها.

2. نور خورشید بیولوژیک: قرارگیری در معرض آفتاب بین ساعت 10 صبح تا 3 بعد از ظهر (بدون ضد آفتاب به مدت 15 دقیقه).

3. رژیم غذایی ضدالتهاب: مصرف ماهی‌های چرب، قارچ‌های غنی شده و زرده تخم مرغ ارگانیک.

مکمل‌هایی که بدون آن‌ها ویتامین دی تاثیری ندارد

ویتامین دی برای جذب و عملکرد صحیح، به منیزیم و ویتامین K2 نیاز مهم دارد؛ مصرف تنهای آن می‌تواند منجر به رسوب کلسیم در رگ‌ها و کلیه شود. یکی از بزرگترین اشتباهات در درمان کمبود ویتامین دی، نادیده گرفتن هم‌فاکتورهاست. این ماده برای فعال شدن در کبد و کلیه، ذخایر منیزیم بدن را مصرف می‌کند. در نهایت، اگر منیزیم بدنتان کم باشد، مصرف دوز بالای ویتامین دی فقط باعث خستگی بیشتر و گرفتگی عضلانی می‌شود.

• منیزیم (گلیسینات یا سیترات): کلید اصلی تبدیل ویتامین دی به فرم قابل استفاده در سلول‌های عصبی.

• ویتامین K2 (فرم MK-7): مانند یک پلیس ترافیک، کلسیم را از رگ‌ها و قلب جمع‌آوری کرده و به سمت استخوان‌ها هدایت می‌کند.

• روی (Zinc): برای بیان ژن‌های گیرنده ویتامین دی (VDR) در سیستم ایمنی الزامی است.

• چربی‌های سالم: بدون حضور اسیدهای چرب (مانند امگا 3)، نرخ جذب این ویتامین در روده به کمتر از 20% می‌رسد.

سخن پایانی

در آخر، سبک زندگی مدرن و دوری از طبیعت، کمبود ویتامین دی را به یک اپیدمی خاموش تبدیل نموده است. اگر می‌خواهید از بیماری‌های سیستم ایمنی در امان بمانید و حافظه خود را در دهه 50 و 60 زندگی حفظ کنید، کنترل سطح این ماده را به اولویت اول چک‌آپ‌های سالانه خود تبدیل نمایید. سلامت اعصاب و تعادل ایمنی شما، در گروی این مولکول کوچک اما قدرتمند است. همین امروز اقدام کنید، پیش از آنکه نشانه‌های خاموش به بیماری‌های جبران‌ناپذیر تبدیل شوند.

سوالات متداول درباره کمبود ویتامین دی

آیا کمبود ویتامین دی می‌تواند باعث لرزش دست یا تیک عصبی شود؟

 بله، به دلیل نقش این ویتامین در تنظیم کلسیم و سیگنالینگ عصبی، افت شدید آن منجر به تحریک‌پذیری بیش از حد اعصاب و انقباضات غیرارادی عضلانی می‌شود که با اصلاح سطح سرمی قابل درمان است.

چه زمانی متوجه شویم که کمبود ویتامین دی به مرحله خودایمنی رسیده است؟

علائمی مانند خستگی مفرط که با استراحت برطرف نمی‌شود، دردهای مفصلی متقارن و تاری دید گذرا زنگ خطر هستند. در این مرحله آزمایش Anti-CCP و بررسی سطح ویتامین دی ضرورت حیاتی دارد.

بهترین زمان مصرف مکمل برای جذب حداکثری چه ساعتی است؟ 

ویتامین دی یک محلول در چربی است؛ لذا باید همراه با بزرگترین وعده غذایی روز که حاوی چربی‌های سالم (مثل روغن زیتون یا آووکادو) است مصرف شود تا نرخ جذب در روده کوچک به حداکثر برسد.